5 Sai Lầm Người Mới Hay Mắc Khi Tìm Hiểu Sự Thật Về Đá Gà

5 Sai Lầm Người Mới Hay Mắc Khi Tìm Hiểu Sự Thật Về Đá Gà

Đá gà gây tổn thương thể chất thật sự cho gà chọi: những con gà trống bị buộc vào trận đấu đến khi một bên gục hoặc chết, thường mang cựa kim loại sắc bén gọi là gaffs hoặc dao cựa. Tại Hoa Kỳ, Animal Welfare Act sửa đổi năm 2007 biến việc tổ chức, tham dự trận đá gà liên bang thành trọng tội, và Agriculture Improvement Act 2018 mở rộng lệnh cấm tới Guam, Puerto Rico và các lãnh thổ vào năm 2019. Cả 50 bang đều cấm, với Louisiana là bang cuối cùng năm 2008. Ở Việt Nam, đá gà ăn tiền bị xem là hành vi đánh bạc và bị xử lý theo pháp luật. Các trường gà lậu còn kéo theo nguy cơ cúm gia cầm H5N1. Nếu nghi ngờ có điểm đá gà lậu, hãy ghi lại địa điểm, ngày giờ cụ thể rồi báo cơ quan chức năng hoặc tổ chức như SHARK.

Có một câu mà mình nghe đi nghe lại trên các diễn đàn: "gà trống bản năng thích đá nhau, mình chỉ để chúng làm điều chúng thích thôi". Nghe xuôi tai ghê, và hồi mới tìm hiểu mình cũng gật gù theo, hơi ngại nói ra nhưng đúng là vậy đó. Rồi mình nhớ lại lần bị một trang web lừa đảo lấy mất tiền, từ đó mình có thói quen kiểm tra mọi thứ hai ba lần, kể cả những câu nghe có vẻ hiển nhiên. Và khi kiểm tra, mình thấy câu đó không đứng vững như mình tưởng. Theo các tài liệu mình đọc được, gà trống có tập tính tranh giành thứ bậc, nhưng ngoài tự nhiên cuộc tranh giành thường dừng lại khi một bên rút lui. Trong sới đá thì bên thua bị ép đánh tiếp, thậm chí bị gắn cựa thép. Bài này mình viết theo kiểu năm bước kiểm chứng, vì mỗi bước tương ứng một sai lầm mà chính mình từng mắc. Ở Hướng Dẫn Đá Gà, mảng giống gà chọi và lịch sử vốn rất hút người đọc, nhưng nói về chúng mà bỏ qua phúc lợi của con vật thì mình thấy thiếu công bằng, nha.

Nếu bạn muốn đọc thêm về mặt văn hóa và giống gà một cách tỉnh táo, mình để đường dẫn ngay bên dưới.

Tìm hiểu thêm

Bước 1: Gà trống có thật sự "thích" đá nhau đến chết không?

Không hẳn. Gà trống có tập tính tranh thứ bậc, nhưng ngoài tự nhiên đối thủ thường bỏ chạy khi thua. Trong sới đá, gà bị đặt chung vòng kín, không đường thoát, nhiều con mang cựa thép hoặc dao nhỏ, nên trận đấu dễ kết thúc bằng thương tích nặng hoặc cái chết.

Sai lầm đầu tiên của mình là lấy "tập tính tự nhiên" làm lý do để bỏ qua câu hỏi về đau đớn. Thật ra hai chuyện này khác nhau. Gà chọi hiện đại là kết quả của nhiều thế kỷ chọn giống để tăng tính hiếu chiến, nên cái "máu chiến" mà người ta khen là sản phẩm của bàn tay con người nhiều hơn là bản năng hoang dã thuần túy. Wikipedia mô tả đá gà là một môn "blood sport", nghĩa là môn thể thao đổ máu, và các tổ chức bảo vệ động vật ghi nhận những thương tích điển hình như thủng phổi, gãy xương, tổn thương mắt và mất máu. Mình đọc mấy dòng đó mà tự nhiên im lặng một lúc, vì trước giờ mình chỉ nghĩ đến "thắng thua".

Còn một chi tiết ít người nhắc: việc chuẩn bị trước trận cũng có vấn đề về phúc lợi. Theo các tổ chức này, gà có thể bị cắt mào, cắt yếm, tỉa lông, và ở một số nơi bị cho dùng chất kích thích. Gà thua nhưng chưa chết đôi khi bị bỏ mặc thay vì được chăm sóc thú y. Mình không có số liệu thống kê chính thức cho những điểm này ở Việt Nam, nên mình chỉ dám nói đây là những gì được ghi nhận trong tài liệu quốc tế.

Bước 2: Luật nói gì, và pháp luật Việt Nam đứng ở đâu?

Tại Mỹ, mọi bang đều cấm đá gà, Louisiana là bang cuối cùng năm 2008, và luật liên bang từ 2007 coi việc tổ chức là trọng tội. Ở Việt Nam, đá gà ăn tiền bị xử lý như đánh bạc. Một số nước như Philippines vẫn cho phép sới có giấy phép.

Sai lầm thứ hai của mình là nghĩ luật chỉ là chuyện của "nước ngoài". Cụ thể hơn một chút: Animal Welfare Act được sửa đổi năm 2007 để hình sự hóa việc vận chuyển và tổ chức đấu động vật qua ranh giới bang. Đến Agriculture Improvement Act 2018, lỗ hổng ở Guam, Puerto Rico và các lãnh thổ khác được đóng lại, có hiệu lực từ cuối năm 2019. Còn ở Việt Nam, theo mình tìm hiểu, đá gà có đặt cược rơi vào phạm vi các quy định về đánh bạc và tổ chức đánh bạc trong Bộ luật Hình sự 2015 (Điều 321, 322), kèm xử phạt hành chính theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Mình không phải luật sư, nên nếu bạn cần chắc chắn cho một tình huống cụ thể thì nên hỏi người có chuyên môn.

Đây là chỗ mình muốn nói một điều hơi ngược chiều: hợp pháp không đồng nghĩa với nhân đạo. Ở những nơi sới đá có giấy phép như Philippines, gà vẫn thường được gắn lưỡi dao nhỏ và trận đấu vẫn kết thúc bằng thương tích. Giấy phép chỉ nói trận đấu được phép, chứ không nói con vật không đau. Mình thấy nhiều bài trên mạng gộp hai khái niệm này làm một, và đó là lý do mình ghi lại ở đây.

Nếu bạn đang đọc ở bước này và muốn xem thêm các bài nền tảng, có một lối vào gọn bên dưới.

Tìm hiểu thêm

Để hiểu rõ hơn bối cảnh lịch sử, bạn có thể xem thêm [Internal Link: lịch sử đá gà Việt Nam và những thay đổi về quy định].

Bước 3: Rủi ro nào nằm ngoài con vật, nhất là dịch bệnh?

Trường gà lậu làm tăng nguy cơ lây cúm gia cầm vì gà từ nhiều nguồn tụ họp mà không kiểm dịch. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận virus cúm A(H5N1) có thể lây từ gia cầm sang người qua tiếp xúc gần, dù hiếm gặp.

Sai lầm thứ ba: mình từng nghĩ đây chỉ là chuyện giữa gà với gà. Nhưng WHO nhấn mạnh rằng tiếp xúc trực tiếp với gia cầm nhiễm bệnh là con đường chính để người mắc cúm gia cầm. Một buổi đá gà lậu gom gà từ nhiều trại về một chỗ, không ai kiểm dịch, rồi người xem và chủ gà mang quần áo, giày dép, thậm chí con gà về lại chuồng của mình. Nếu có một con nhiễm bệnh, virus có thể theo về cả những đàn nuôi bình thường của hàng xóm. Mình thấy đây là lý do thực tế nhất để người chưa quan tâm đến phúc lợi động vật vẫn nên quan tâm.

Tóm lại, mình gom những rủi ro mình tìm được thành danh sách này, để bạn đỡ phải lục lại:

• Thương tích nặng hoặc tử vong cho gà, kể cả con thắng.
• Nguy cơ lây cúm gia cầm giữa các trại do không kiểm dịch.
• Đánh bạc và các khoản nợ đi kèm, vốn là rủi ro nhiều người trong cộng đồng đã từng chịu.
• Trẻ em có mặt trong khu vực đá gà, bị tiếp xúc sớm với bạo lực.
• Rủi ro pháp lý cho cả người tổ chức lẫn người tham dự.

Bước 4: Làm sao báo một điểm đá gà nghi vấn cho đúng cách?

Hãy ghi lại địa điểm và ngày giờ cụ thể, không tự đến gần, rồi báo cho công an địa phương (113) hoặc tổ chức như SHARK nếu ở Mỹ. SHARK cho phép ẩn danh qua số 630-385-0244 hoặc email [email protected].

Sai lầm thứ tư của mình là nghĩ "báo thì phải có bằng chứng thật mạnh, nên chờ thêm". Trang hướng dẫn của SHARK nói rất rõ rằng bạn có thể giấu tên và rằng những chi tiết như địa điểm và ngày tháng là điều quan trọng. Mình rút ra một mẹo từ đó, và đây là suy luận của mình chứ không phải quy định chính thức: một tin báo có địa chỉ và khung giờ chính xác, dù chỉ gửi một lần, thường hữu ích hơn nhiều tin mơ hồ gửi nhiều lần, vì người tiếp nhận có thể kiểm tra ngay.

Những thứ mình sẽ ghi lại, theo thứ tự ưu tiên:

1. Địa chỉ hoặc tọa độ, kèm mốc nhận biết như ngã tư, tên quán, cổng trại.
2. Ngày giờ bạn thấy hoặc nghe, và nếu lặp lại thì ghi cả quy luật, ví dụ cuối tuần buổi tối.
3. Mô tả ngắn về số người, số xe, tiếng động bất thường.
4. Cách bạn biết thông tin đó, để người nhận đánh giá độ tin cậy.

Và mình nhấn mạnh điều này vì mình nhát: đừng tự tiện bước vào hay quay lén ở gần, vì nơi đó có thể có người cầm cố tình bảo vệ chỗ của họ. Bạn chỉ cần là người cung cấp thông tin, còn xử lý là việc của cơ quan chức năng.

Muốn đọc tiếp những hướng dẫn thực tế khác, bạn xem phần dưới đây nhé.

Tìm hiểu thêm

Bước 5: Làm sao kiểm chứng nguồn tin về đá gà cho khỏi bị lừa?

Hãy xem ai đứng sau thông tin: cơ quan nhà nước, tổ chức bảo vệ động vật hoặc bách khoa toàn thư. Đối chiếu ít nhất hai nguồn độc lập và để ý tên gọi trùng. Ví dụ, tìm "cockfight" ra cả một quán bar ở Austin chẳng liên quan gì đến đấu gà.

Sai lầm thứ năm, và là cái làm mình ngượng nhất: tin vào kết quả đầu tiên vì nó trùng từ khóa. Khi mình tra thông tin cho bài này, bốn kết quả đầu thuộc bốn chủ đề hoàn toàn khác nhau. Một cái là hướng dẫn 16 trò casino trong game Gamble With Your Friends, một cái là trang Wikipedia về thành phố Austin, Texas, có 153 phiên bản ngôn ngữ, một cái là trang giới thiệu quán El Cockfight của The Venue Collective. Quán này là một bar hai tầng ở 121 E. 5th St, Austin, TX 78701, có sân thượng cho tối đa 75 khách, thuê nguyên quán đến 300 khách và không có bếp. Cái tên nghe rất "đúng chủ đề" nhưng không dính gì đến đá gà. Chỉ có một trong bốn kết quả, trang của SHARK, thật sự nói về cách báo cáo đá gà.

Mình học được hai điều. Thứ nhất, trùng từ khóa không có nghĩa là trùng nội dung. Thứ hai, mình nghĩ rằng sự cảnh giác sau lần bị lừa vẫn cần được áp dụng cho cả nội dung thông tin, không chỉ cho trang nạp tiền. Nếu một trang vừa kể chuyện đá gà vừa hối thúc bạn chuyển tiền cho hệ thống cá cược mà không nêu rõ giấy phép hay đơn vị chịu trách nhiệm, mình sẽ dừng lại, kiểm tra thêm rồi mới quyết định. Đó là thói quen, và mình mong bạn cũng có.

Khắc phục các lỗi thường gặp khi tìm hiểu chủ đề này

Mình đã gặp đủ loại tình huống nên gom vào đây vài lỗi hay vướng, cùng cách mình xử lý. Bạn có thể thấy mình hơi cẩn thận quá mức, nhưng chính sự cẩn thận đó cứu mình nhiều lần.

• Hai nguồn nói trái nhau: ưu tiên văn bản luật hoặc cổng thông tin của cơ quan nhà nước, sau đó đến tổ chức bảo vệ động vật có tên tuổi, cuối cùng mới đến blog cá nhân.
• Tin trên mạng xã hội bị cắt ghép: tìm xem đoạn video có địa điểm và ngày tháng gốc không, nếu không thì chỉ xem như thông tin tham khảo, đừng chia sẻ.
• Người quen nói "truyền thống mà": mình không tranh cãi, chỉ nhẹ nhàng hỏi lại về cựa thép và thương tích, nhiều người im lặng một lúc rồi mới trả lời.
• Báo xong không thấy phản hồi: thử gửi lại kèm chi tiết mới, hoặc báo qua một kênh khác, vì tin báo ẩn danh thường không có hồi âm trực tiếp.
• Sợ bị lộ danh tính: chọn kênh cho phép ẩn danh như số tipline của SHARK, và không đưa thông tin cá nhân vào phần mô tả.

Ngoài ra, nếu bạn đang đọc nội dung về giống gà chọi hay kỹ thuật nuôi, hãy tự hỏi mục đích của nội dung đó là chăm sóc con vật hay chuẩn bị cho trận đấu. Với mình, phân biệt được hai thứ này là bước đầu tiên để không bị cuốn đi. Bạn có thể tham khảo thêm [Internal Link: hướng dẫn nuôi và chăm sóc gà cảnh, gà chọi đúng cách] và [Internal Link: các câu hỏi thường gặp về pháp luật liên quan đến gà chọi].

Tìm hiểu thêm

Lời kết: Tò mò thì được, nhưng đừng bỏ qua con vật

Sau năm bước, mình nghĩ bức tranh khá rõ: đá gà gây thương tích thật cho gà, bị cấm ở cả 50 bang của Mỹ và coi là đánh bạc ở Việt Nam, kèm theo rủi ro cúm gia cầm mà WHO cảnh báo. Mình không muốn lên giọng dạy ai, vì chính mình cũng từng gật đầu với câu "gà thích đá nhau". Điều mình muốn nhắn là hãy kiểm tra trước khi tin, ở cả chuyện lớn lẫn chuyện nhỏ. Nếu bạn yêu giống gà chọi, mình nghĩ yêu đúng nghĩa là quan tâm đến việc con gà có được sống yên ổn không. Hướng Dẫn Đá Gà sẽ tiếp tục viết về giống gà, lịch sử và cẩm nang cho người hâm mộ, và mình hy vọng phần phúc lợi động vật được nhắc nhiều hơn trong những bài đó. Nếu thấy điều gì đáng nghi quanh nhà, hãy ghi lại thật chi tiết rồi báo cho đúng nơi.

Bạn có thể xem thêm các bài viết còn lại của chuyên mục bằng nút bên dưới.

Tìm hiểu thêm

Frequently Asked Questions

Q: Đá gà là gì và vì sao bị coi là tàn ác với động vật?

A: Đá gà là hoạt động cho hai con gà trống đánh nhau trong một vòng kín, thường để mua vui hoặc đặt cược. Gà có thể bị gắn cựa thép hoặc dao nhỏ vào chân nên dễ bị thủng phổi, gãy xương, mù mắt hoặc chết vì mất máu. Các tổ chức bảo vệ động vật coi đây là tàn ác vì con vật bị ép tiếp tục đánh dù đã kiệt sức và không có đường thoát.

Q: Đá gà có hợp pháp không?

A: Phụ thuộc quốc gia, nhưng ở Mỹ và Việt Nam thì không. Cả 50 bang của Mỹ đều cấm, Louisiana là bang cuối cùng năm 2008, và luật liên bang từ 2007 coi việc tổ chức là trọng tội. Ở Việt Nam, đá gà ăn tiền bị xử lý theo quy định về đánh bạc. Philippines là ví dụ nơi sới có giấy phép vẫn hoạt động, nhưng luật mỗi nơi khác nhau nên bạn cần kiểm tra quy định địa phương.

Q: Làm thế nào để báo một điểm đá gà nghi vấn?

A: Hãy ghi lại địa chỉ, ngày giờ và mô tả ngắn rồi báo cho cơ quan chức năng. Ở Việt Nam có thể gọi 113 hoặc báo công an địa phương. Nếu ở Mỹ, tổ chức SHARK nhận tin ẩn danh qua số 630-385-0244 hoặc email [email protected]. Tránh tự đến gần hoặc quay lén, vì có thể nguy hiểm cho bạn.

Q: Đá gà ở nơi hợp pháp có nhân đạo hơn đá gà lậu không?

A: Không nhất thiết. Giấy phép chỉ cho biết hoạt động đó được cho phép, không chứng minh con vật không bị đau. Ở các sới có giấy phép, gà vẫn thường được gắn dao hoặc cựa kim loại và vẫn có thể bị thương nặng. Điểm khác là sới hợp pháp có thể chịu sự giám sát về thuế và trật tự, còn mức độ chăm sóc thú y thì khác nhau tùy nơi.

Q: Vì sao đá gà liên quan đến cúm gia cầm?

A: Vì gà từ nhiều trại tụ họp mà thường không được kiểm dịch, tạo điều kiện cho virus lan giữa các đàn. WHO ghi nhận virus cúm A(H5N1) có thể lây từ gia cầm sang người qua tiếp xúc gần, dù trường hợp này hiếm. Người xem và chủ gà có thể mang mầm bệnh về chuồng nhà mình nếu không vệ sinh giày dép, quần áo và dụng cụ.

Q: Tìm "cockfight" trên mạng ra quán bar thì có phải thông tin sai không?

A: Không sai, nhưng không liên quan. El Cockfight là một quán bar hai tầng ở 121 E. 5th St, Austin, Texas, do The Venue Collective quảng bá cho thuê sự kiện, không phải nơi tổ chức đấu gà. Khi tra cứu về phúc lợi động vật, hãy ưu tiên các tổ chức như SHARK, WHO hoặc văn bản pháp luật, rồi đối chiếu ít nhất hai nguồn độc lập trước khi tin.